باشد - نيست ، بلكه منظور از آن ، عالم غيب باشد ، چون همه اشياء از عالم غيب به عالم شهود مىآيند ، كه يكى از آنها رزق است كه از ناحيه خداى سبحان نازل مىشود . مؤيد اين معنا آيات زير است كه همه موجودات را نازل شده از ناحيه خدا مىداند : « وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الأَنْعامِ ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ » « 1 » و « وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيه بَأْسٌ شَدِيدٌ » « 2 » ، و آيه « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُه وَما نُنَزِّلُه إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » « 3 » كه به طور كلى همه موجودات را نازل شده از ناحيه خدا مىداند . و مراد از رزق هم تمامى موجوداتى است كه انسان در بقائش بدانها محتاج و از آنها بهره مند است ، از خوردنيها و نوشيدنيها و پوشيدنيها و مصالح ساختمانى و همسران و فرزندان و علم و قوت و ساير اينها از فضائل نفسانى . * ( « وَما تُوعَدُونَ » ) * - اين جمله عطف است به كلمه « رزقكم » ، يعنى : آنچه كه وعده داده شده‌ايد نيز در آسمان است . حال ببينيم منظور از آن چيست ؟ ظاهرا مراد از آن ، بهشتى است كه به انسانها وعده اش را داده ، و فرموده « عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى » « 4 » و اينكه بعضى « 5 » گفته‌اند كه مراد از آن ، بهشت و دوزخ و ثواب و عقاب هر دو است ، با آيه شريفه « إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ وَلا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ » « 6 » نمىسازد ، ( چون مىفرمايد : چنين كسانى درهاى آسمانى برويشان گشوده نمىشود ، پس معلوم مىشود جهنم در آسمانها نيست ) . بله ، در قرآن كريم مكرر نازل شدن عذاب دنيوى را ، به آسمان نسبت داده و مثلا فرموده : « فَأَنْزَلْنا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا رِجْزاً مِنَ السَّماءِ » « 7 » و آياتى ديگر نيز اين معنا را مىرساند . و از بعضى از مفسرين نقل شده كه در تركيب جمله * ( « وَما تُوعَدُونَ » ) * گفته‌اند : عطف

--> ( 1 ) از چارپايان هشت جفت برايتان نازل كرد . سوره زمر ، آيه 6 . ( 2 ) ما آهن را كه در آن قوتى شديد است نازل كرديم . سوره حديد ، آيه 25 . ( 3 ) هيچ چيز در عالم نيست جز آنكه منبع و خزينه آن نزد ما است و ما از آن ( به عالم خلق ) نمىفرستيم مگر به مقدار معلوم . سوره حجر ، آيه 21 . ( 4 ) سوره نجم ، آيه 15 . ( 5 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 156 . ( 6 ) كسانى كه آيات ما را تكذيب كردند ، و از پذيرفتن آن استكبار ورزيدند ، چنين كسانى درهاى بهشت به رويشان گشوده نمىشود ، و داخل شدنشان در بهشت ، امرى است مانند رد شدن طناب از سوراخ سوزن . سوره اعراف ، آيه 40 . ( 7 ) پس ما بر آنان كه ستم كردند عذابى از آسمان نازل كرديم . سوره بقره ، آيه 59 .